काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ राष्ट्रिय महाधिवेशन आइतबारदेखि काठमाडौंको खुलामञ्चमा सुरु भएको छ । ‘परम्पराको सम्मान र परिवर्तनको संकल्प : समुन्नत नेपालका लागि सबल कांग्रेसको विकल्प’ भन्ने मूल नारासहित सुरु भएको महाधिवेशनले कांग्रेसको भावी राजनीतिक दिशा, संगठनात्मक रूपान्तरण र नेतृत्वको कार्यशैलीबारे महत्त्वपूर्ण सन्देश दिने अपेक्षा गरिएको छ ।

उद्घाटन समारोहमा सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने, नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापालगायत विभिन्न दलका नेताहरू सहभागी भए ।

करिब ७ हजार ६०० प्रतिनिधि सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको महाधिवेशनको उद्घाटन सभामा विभिन्न राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूले लोकतन्त्र, राजनीतिक संवाद, जनताको विश्वास र देशको भविष्यसँग जोडिएका विषय उठाएका छन् । कांग्रेसका लागि यो महाधिवेशन नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने नियमित प्रक्रिया मात्र नभई बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिमा आफ्नो सान्दर्भिकता स्थापित गर्ने अवसरसमेत बनेको छ ।

गगनको जोड : प्रश्न, असहमति र विचारका लागि खुला ठाउँ

महाधिवेशन उद्घाटन गर्दै सभापति गगनकुमार थापाले संसददेखि राजनीतिक दल र समाजसम्म जनताका प्रश्न, असहमति र विचार अभिव्यक्त गर्ने खुला वातावरण आवश्यक रहेको बताए । लोकतन्त्रलाई निर्वाचन र औपचारिक प्रक्रियामा मात्र सीमित राख्न नहुने उनको सन्देश थियो ।

काठमाडौंको ऐतिहासिक खुलामञ्चमा करिब एक दशकपछि ठूलो राजनीतिक सभा आयोजना गरिएको उल्लेख गर्दै थापाले खुलामञ्चलाई नागरिकका विचार, प्रश्न र संवादको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरे । उनका अनुसार लोकतन्त्र बलियो बनाउन राजनीतिक दलभित्र पनि फरक मत राख्ने, नेतृत्वलाई प्रश्न गर्ने र आलोचना गर्ने अधिकार सुरक्षित हुनुपर्छ । पार्टीभित्र प्रश्न उठाउँदा सदस्यता नै गुमाउनुपर्ने अवस्था लोकतान्त्रिक संस्कृतिसँग मेल नखाने उनको धारणा थियो ।

थापाको सम्बोधनले कांग्रेसको रूपान्तरण केवल नेतृत्व परिवर्तनमा सीमित हुन नहुने सन्देश दिएको छ । पार्टीको कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया र जनतासँगको सम्बन्धमा परिवर्तन ल्याउनुपर्ने उनको जोड छ । जनताको विश्वास पुनः प्राप्त गर्न विगतको गौरवगान मात्र पर्याप्त नहुने र वर्तमानका समस्याको समाधान दिन सक्नुपर्ने चुनौती कांग्रेससामु रहेको छ ।

रवि लामिछाने : सरकार परिवर्तनको बाटो निर्वाचन

सत्तारूढ रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले सरकार परिवर्तनका लागि आन्दोलनभन्दा निर्वाचन नै वैधानिक र उपयुक्त विकल्प भएको बताए । कांग्रेसको महाधिवेशनलाई सम्बोधन गर्दै उनले लोकतन्त्र बलियो बनाउन निर्वाचनको परिणामलाई सम्मान गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।

लामिछानेको भनाइले राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा रहेका दलहरूबीच सरकार परिवर्तन र जनमतको सम्मानसम्बन्धी दृष्टिकोणलाई उजागर गरेको छ । लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा असहमति र आलोचनाको स्थान रहे पनि सत्ता परिवर्तनको प्रक्रिया संवैधानिक र लोकतान्त्रिक विधिअनुसार अघि बढ्नुपर्ने उनको सन्देश थियो ।

सत्तारूढ दलका प्रमुख नेताको उपस्थितिले कांग्रेसको महाधिवेशनलाई पार्टीको आन्तरिक गतिविधिमा मात्र सीमित नराखी राष्ट्रिय राजनीतिक बहसको मञ्चका रूपमा स्थापित गरेको छ ।

शंकर पोखरेल : संवाद र भू–राजनीतिक चुनौतीको प्रश्न

नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेलले राजनीतिक दलहरू, संसद् र नागरिकसँग सरकारले संवाद गर्न नचाहेको भन्दै प्रश्न उठाए । उनले वर्तमान सरकार स्वेच्छाचारिता र अधिनायकवादको बाटोमा अघि बढिरहेको आरोपसमेत लगाए ।

पोखरेलले नेपालको भविष्यमा भू–राजनीतिक द्वन्द्वले पार्न सक्ने प्रभावप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरे । बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा नेपालले आफ्नो राष्ट्रिय हित, राजनीतिक स्थिरता र भविष्यको दिशाबारे गम्भीर हुनुपर्ने उनको भनाइको आशय थियो ।

उनको सम्बोधनले सरकारको कार्यशैली, राजनीतिक सहमति र राष्ट्रिय स्वार्थका विषयमा दलहरूबीच मतभेद कायम रहेको देखाएको छ । यस्ता विषयमा आरोप–प्रत्यारोपभन्दा खुला संवाद, जवाफदेहिता र राष्ट्रिय हितमा आधारित सहकार्य आवश्यक रहेको सन्देशसमेत महाधिवेशनको मञ्चबाट उठेको छ ।

प्रचण्डको सहभागिता र राजनीतिक सहकार्यको महत्त्व

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ पनि उद्घाटन समारोहमा सहभागी भए । विभिन्न विचारधारा र राजनीतिक पृष्ठभूमिका दलका नेताहरू एउटै मञ्चमा उपस्थित हुनुले लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धासँगै राजनीतिक संवादको महत्त्वलाई देखाएको छ ।

नेपालको राजनीतिमा दलहरूबीचको सम्बन्ध प्रायः सत्ता समीकरण, गठबन्धन र आपसी आरोप–प्रत्यारोपबाट प्रभावित हुने गरेको छ । यस्तो अवस्थामा फरक राजनीतिक विचार भएका दलहरूले एकअर्काका धारणा सुन्ने र राष्ट्रिय समस्याबारे संवाद गर्ने अभ्यास लोकतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यद्यपि, नेताहरूको एउटै मञ्चमा उपस्थिति मात्र पर्याप्त हुँदैन; त्यसलाई व्यवहारमा सहकार्य, सहिष्णुता र जवाफदेहितामा बदल्न सक्नु आवश्यक छ ।

कांग्रेससामु रूपान्तरण र जनविश्वासको चुनौती

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष पार्टीले आफ्नो ऐतिहासिक विरासतलाई वर्तमानका आवश्यकता र नागरिकका अपेक्षासँग कसरी जोड्छ भन्ने हो । लोकतन्त्रका लागि गरेको संघर्ष र ऐतिहासिक योगदान कांग्रेसको पहिचान भए पनि आजका नागरिकले सुशासन, रोजगारी, आर्थिक अवसर, सामाजिक न्याय र प्रभावकारी सार्वजनिक सेवाको अपेक्षा गरिरहेका छन् ।

सभापति थापाले तयार पारेको राजनीतिक प्रतिवेदनमा पार्टीको राजनीतिक संस्कार, संगठनात्मक संरचना, आर्थिक नीति र कार्यशैली सुधारका प्रस्ताव समेटिएका छन् । निर्वाचनपूर्व गठबन्धन नगर्ने नीति, युवा सहभागिता बढाउने, निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्ने र सरकारलाई जवाफदेही बनाउने विषय पनि पार्टीको भावी कार्यदिशासँग जोडिएका छन् ।

महाधिवेशनका आगामी बन्दसत्रमा राजनीतिक तथा नीतिगत दस्तावेजमाथि छलफल हुनेछ । नयाँ नेतृत्व चयनका लागि असोज २१ र २२ गते निर्वाचन गर्ने कार्यतालिका छ ।

महाधिवेशनले दिने वास्तविक सन्देश नाराको आकर्षण वा नेतृत्व चयनको परिणामबाट मात्र मापन हुनेछैन । कांग्रेसले आफ्नो संगठनलाई कति लोकतान्त्रिक बनाउँछ, नागरिकका प्रश्नलाई कति गम्भीरतापूर्वक लिन्छ र जनताको जीवनमा सुधार ल्याउने नीतिलाई व्यवहारमा कति कार्यान्वयन गर्छ भन्ने कुराले यसको राजनीतिक भविष्य निर्धारण गर्नेछ ।

‘परम्पराको सम्मान र परिवर्तनको संकल्प’ अब कांग्रेसका लागि केवल महाधिवेशनको नारा होइन, व्यवहारमा प्रमाणित गर्नुपर्ने राजनीतिक प्रतिबद्धता पनि हो । ३ दिन सम्म चल्ने कांग्रेसकाे महाधिवेशनले नयाँ नेतृत्व चयन गर्नेछ ।