प्रिय छोरा-‘तिम्रो ज्ञानले कसैलाई उज्यालो देओस्’

प्रिय छोरा-‘तिम्रो ज्ञानले कसैलाई उज्यालो देओस्’
एक्सन खबर
असोज, ८, २०८३
प्रिय छोरा-‘तिम्रो ज्ञानले कसैलाई उज्यालो देओस्’
प्रिय छोरा, जन्मदिनको आशीर्वाद
आज तिम्रो जन्मदिनमा तिमीलाई शुभकामना दिँदै गर्दा म तिमीलाई केवल सुख, धन, वैभव, सफलता वा ठूलो पदको कामना मात्र गर्न चाहन्नँ । मेरो सबैभन्दा ठूलो आशीर्वाद र कामना एउटै छ—तिमी यस्तो जीवन बाँच्नु, जहाँ कठिनाइसँग डराउने होइन, कठिनाइबाट सिक्ने मानिस बन्नु ।
सत्य, सदाचार, इमानदारी, करुणा र आत्मसम्मानलाई हृदयमा सधैँ जीवित राख्दै सत्यको बाटोमा अडिग भएर हिँड्नु ।
समय बित्दै जाँदा तिमी बालकबाट जवान हुँदैछौ । उमेरसँगै शरीर मात्र होइन, सोच, विवेक, जिम्मेवारी र चरित्र पनि परिपक्व हुँदै जानुपर्छ । त्यसैले आज तिमीलाई जीवनभर साथ दिने केही शब्द उपहार दिन चाहन्छु ।
सत्य र चरित्र
सधैँ सत्य बोल्नू । सत्य कहिलेकाहीँ कठिन हुन सक्छ, तर झूटले कहिल्यै स्थायी शान्ति दिँदैन । आफ्नो गल्ती भए नडराई स्वीकार गर्नू । गल्ती गर्नु कमजोरी होइन, गल्ती स्वीकार नगर्नु र त्यसलाई लुकाउन झूटको सहारा लिनु ठूलो कमजोरी हो । आफ्नो कमजोरी स्वीकार गर्न सक्ने मानिस नै वास्तवमा बलियो मानिस हुन्छ ।
तिमीले जीवनमा जति ज्ञान हासिल गरे पनि, जति सफलता प्राप्त गरे पनि, अन्ततः मानिसहरूले तिमीलाई तिम्रो चरित्र, सत्यनिष्ठा र व्यवहारबाट सम्झनेछन् । त्यसैले सफल मानिस बन्नुभन्दा पहिले असल मानिस बन्नू ।
जे देख्यो त्यही चाहने, जे चाह्यो त्यही तुरुन्त पाउन खोज्ने र मनले माग्यो भन्दैमा हरेक इच्छा पूरा गर्ने बानीले मानिसलाई बलियो बनाउँदैन, बरु आफ्नै इच्छाको दास बनाउँछ ।
कसैसँग गरेको वाचा सानो होस् वा ठूलो, सकेसम्म पूरा गर्नू । कसैलाई भ्रममा नपार्नू र आफ्नो स्वार्थका लागि कसैको विश्वास कहिल्यै नतोड्नू । आफ्नो प्रशंसा आफैँ नगर्नू। तिम्रो कर्मले तिम्रो परिचय दिओस् ।
तिमीसँग प्रतिभा, ज्ञान वा सफलता छ भने त्यसलाई विनम्रतासँग बोक्नू । अरूले तिम्रो क्षमता देखून्; तिमीले आफ्नै गुणको घोषणा गरिरहनु नपरोस् ।
याद राख्नू—सत्य नै इमानदारी हो, इमानदारी नै चरित्र हो, र चरित्र नै मानिसको वास्तविक सम्पत्ति हो ।
आत्मसंयम र सही निर्णय
छोरा, तिमीलाई जीवनभर साथ दिने अर्को अमूल्य शिक्षा हो—आत्मसंयम ।
जीवनमा हामीले चाहेका सबै कुरा पाउनु नै सुख होइन । कहिलेकाहीँ आफूले चाहेको कुरा त्याग्न सक्नु नै ठूलो विजय हो । आफ्नो इच्छा, लोभ, आवेग र क्षणिक सुखमाथि नियन्त्रण राख्न सक्ने मानिसले नै आफ्नो जीवनलाई सही दिशामा डोर्‍याउन सक्छ ।
जे देख्यो त्यही चाहने, जे चाह्यो त्यही तुरुन्त पाउन खोज्ने र मनले माग्यो भन्दैमा हरेक इच्छा पूरा गर्ने बानीले मानिसलाई बलियो बनाउँदैन, बरु आफ्नै इच्छाको दास बनाउँछ ।
आत्मसंयम भनेको आफूलाई दुःखी बनाउनु होइन, आफ्नै कमजोरीबाट आफूलाई बचाउनु हो । आफ्नो मनमाथि शासन गर्न सक्ने मानिस नै वास्तविक अर्थमा स्वतन्त्र मानिस हो ।
तर आत्मसंयमको अर्थ गलत कुरामा सम्झौता गर्नु होइन । कसैले अन्याय, असत्य, अनैतिकता वा गलत काम गर्न दबाब दियो भने त्यहाँ नझुक्नू । जहाँ आफ्नो हठ त्याग्नुपर्छ, त्यहाँ नम्र बन्नू, जहाँ आफ्नो सिद्धान्त जोगाउनुपर्छ, त्यहाँ दृढ बन्नू ।
कठिनाइ आउँदैमा यात्रा रोक्नु हुँदैन । धैर्यका साथ निरन्तर कर्म गरिरहनु नै जीवनको वास्तविक परीक्षा हो ।
वाचा गर्नुअघि आफ्नो क्षमता बुझ्नू । निर्णय गर्नुअघि परिणाम विचार गर्नू । जोखिम लिनुअघि त्यसको मूल्याङ्कन गर्नू । भावनामा बग्नुअघि विवेकलाई अगाडि राख्नू ।
ऋण, सापटी, जुवा, बाजी, अनिश्चित लगानी, लोभलाग्दा तर आधारहीन योजना र छिट्टै धनी बन्ने प्रलोभनबाट सावधान रहनू । जहाँ अत्यधिक लाभको आशा देखाइन्छ, त्यहाँ लुकेको जोखिमलाई पनि उत्तिकै ध्यानले हेर्नू ।
परिश्रम र धैर्य
जीवन सधैँ सुखले भरिएको हुँदैन । कहिले सफलता आउँछ, कहिले असफलता, कहिले प्रशंसा पाइन्छ, कहिले निराशा, कहिले बाटो सहज हुन्छ, कहिले हरेक पाइला कठिन लाग्छ । तर कठिनाइ आउँदैमा यात्रा रोक्नु हुँदैन । धैर्यका साथ निरन्तर कर्म गरिरहनु नै जीवनको वास्तविक परीक्षा हो ।
कुनै काम कठिन भयो भन्दैमा बिचैमा त्यसबाट पछि नहट्नू । कुनै काम हातमा वा जिम्मा लिएपछि सकेसम्म त्यसलाई बुझेर, सिकेर र पूरा गरेर मात्र अर्को कामतर्फ अघि बढ्नू । अधुरो प्रयासले लक्ष्य पूरा गर्न सकिँदैन, निरन्तर प्रयासले असम्भवजस्तो देखिने कामलाई पनि सम्भव बनाउन सकिन्छ ।
आलस्य मानिसको ठूलो अदृश्य शत्रु हो । यसले समय मात्र खोस्दैन, क्षमता, अवसर र भविष्यसमेत बिस्तारै ओझेलमा पार्छ । तिमीभित्र कति प्रतिभा छ भन्नेभन्दा पनि त्यस प्रतिभालाई कति मेहनतका साथ विकास गर्छौ भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
कहिल्यै यस्तो नसोच्नू—“यो काम गर्दा मलाई अहिले के फाइदा हुन्छ ?”
कहिलेकाहीँ मेहनतको फल तुरुन्तै देखिँदैन । तर प्रत्येक मेहनतले तिमीभित्र ज्ञान, अनुभव, अनुशासन, आत्मविश्वास र क्षमता निर्माण गरिरहेको हुन्छ । आज पढेको एउटा पाना, आज सिकेको एउटा सीप र आज पूरा गरेको एउटा कठिन काम—यी सबै तिम्रो भविष्यका जग हुन् ।
मेहनत कहिल्यै खेर जाँदैन, यसको फल कहिले र कुन रूपमा प्राप्त हुन्छ भन्ने हामीलाई थाहा हुँदैन ।
थाक्दा केही समय विश्राम लिनू, तर लक्ष्य नछोड्नू । असफल हुँदा फेरि उठ्नू । ढिलो हुँदा धैर्य गर्नू । अरू अघि बढ्दा ईर्ष्या होइन, प्रेरणा लिनू । आफू अघि बढ्दा अरूलाई पछाडि नछोड्नू ।
सफलता र विनम्रता
सफलता अन्तिम गन्तव्य होइन, त्यो अर्को जिम्मेवारीको सुरुवात हो । आफू माथि उठेपछि आफूभन्दा पछाडि रहेका मानिसलाई पनि माथि उठाउन सक्ने बन्नू ।
आफ्नो सफलताको श्रेय केवल भाग्यलाई नदिनू र असफलताको दोष केवल परिस्थितिलाई नदिनू । परिस्थितिले केही सीमा निर्धारण गर्न सक्छ, तर तिम्रो प्रयासले ती सीमाभित्र तिमी कति टाढासम्म पुग्न सक्छौ भन्ने निर्धारण गर्छ ।
एउटा ग्रन्थ पढ्नु भनेको आफ्नै जीवनमा सिकेर नसकिने अनेक अनुभव र ज्ञान बुझ्ने अवसर प्राप्त गर्नु हो ।
अरू मानिस तिमीभन्दा अघि बढेको देख्दा निराश नहुनू । प्रत्येक मानिसको यात्रा फरक हुन्छ। कसैले छिटो सफलता पाउन सक्छ, कसैले ढिलो । तर ढिलो फुलेको फूलको सुन्दरता कम हुँदैन ।
जति माथि उठे पनि विनम्र भएर उठ्नू । जति सफल भए पनि आफ्नो चरित्र नझुकाई उठ्नू ।
शिक्षा, ज्ञान र जीवनदर्शन
विद्यार्थी हुँदा अध्ययनलाई आफ्नो पहिलो कर्तव्य मान्नू । शिक्षकले दिएको जिम्मेवारी इमानदारीका साथ पूरा गर्नू । आज्ञापालनले तिमीभित्र अनुशासन र जिम्मेवारीको संस्कार निर्माण गर्छ ।
धर्म र दर्शनका ग्रन्थहरू पढ्न समय निकाल्नू । विशेष गरी महाभारतलाई प्राथमिकतामा राखेर विभिन्न धर्म तथा दर्शनका ग्रन्थहरू अध्ययन गर्नू । एउटा ग्रन्थ पढ्नु भनेको आफ्नै जीवनमा सिकेर नसकिने अनेक अनुभव र ज्ञान बुझ्ने अवसर प्राप्त गर्नु हो ।
ग्रन्थहरूले अनेक पुस्ताका अनुभव, ज्ञान, संघर्ष, नीति र जीवनदर्शन बुझ्ने अवसर दिन्छन् । त्यसैले पढ्ने बानीलाई जीवनभर कायम राख्नू ।
तिमी जुनसुकै क्षेत्रमा जाऊ—व्यवसाय, सेवा, विज्ञान, प्रविधि, शिक्षा, समाजसेवा वा राजनीतिमा—तिम्रो वास्तविक परिचय तिम्रो पदले होइन, तिम्रो कर्मले दिनेछ ।
संगत र व्यवहार
गलत चाहना, अनुचित संगत, विकृत सोच तथा हानिकारक लतप्रति कहिल्यै आकर्षित नहुनू ।
यदि तिमीलाई कुनै कुराको लत लागोस् भने राम्रो किताब पढ्ने, नयाँ कुरा सिक्ने, आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि निरन्तर मेहनत गर्ने र आफूलाई सुधार्ने बानीको लत लागोस् ।
जसको संगतमा सत्यको सम्मान हुन्छ, परिश्रमको मूल्य बुझिन्छ, अरूको दुःखप्रति संवेदना हुन्छ, आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्ने साहस हुन्छ र चरित्रलाई धनभन्दा माथि राखिन्छ, त्यस्ता मानिसलाई आफ्नो जीवनको नजिक राख्नू ।
सानो कारणले कसैप्रति घृणा वा पूर्वाग्रह राख्नु उचित हुँदैन । त्यसरी नै छोटो परिचयकै आधारमा अत्यधिक आत्मीयता बढाउनु पनि बुद्धिमानी होइन । मित्रता समयसँगै परिपक्व हुनुपर्छ ।
तिमी स्वयं पनि अरूका लागि त्यस्तै असल साथी बन्नू, जस्तो साथी तिमी आफ्नो जीवनमा चाहन्छौ । साँचो साथी त्यो हो, जसले तिम्रो गल्तीमा पनि सत्य बोल्ने साहस गर्छ र कठिन समयमा तिमीलाई एक्लो हुन दिँदैन ।
मानिससँग बोल्दा शिष्टता नछोड्नू । ज्ञानले मानिसलाई सक्षम बनाउँछ र विनम्रताले उसलाई प्रिय बनाउँछ । कसैले बोलेको कुरा तुरुन्तै काटेर आफ्नो कुरा प्रमाणित गर्न हतार नगर्नू ।
धैर्यपूर्वक सुन्नू । बुझेर उत्तर दिनू । आवश्यक नभएको ठाउँमा मौन रहन जान्नू ।
तिम्रो बोलीमा अनावश्यक अशिष्ट शब्द नआऊन् । हाँसो र ठट्टा गर्नू, जीवनमा प्रसन्न रहनू, तर अरूको सम्मानमा चोट पुग्ने गरी कहिल्यै मजाक नगर्नू । असल संस्कारको परीक्षा आफूभन्दा माथिका मानिससँग होइन, आफूभन्दा कमजोर वा सानो ठानिएका मानिससँग गरिने व्यवहारमा हुन्छ ।
धन, स्वास्थ्य र जीवनशैली
आफ्नो हैसियतअनुसार जीवन बिताउनू । आफ्नो बचत र सम्पत्तिको प्रयोग सावधानीपूर्वक गर्नू । धन कमाउँदा विवेक राख्नू, खर्च गर्दा उद्देश्य राख्नू, बचत गर्दा भविष्य सम्झनू र दान गर्दा उदारता राख्नू ।
मितव्ययी बन्नू, तर कञ्जुस नबन्नू । धन जोगाउनू, तर धनको दास नबन्नू । सम्पत्ति कमाउनू, तर सम्पत्तिभन्दा आफ्नो चरित्रलाई ठूलो ठान्नू । तिम्रो वास्तविक सम्पत्ति तिम्रो ज्ञान र हिम्मत हो । तिम्रो वास्तविक पूँजी तिम्रो सीप हो । तिम्रो वास्तविक सुरक्षा तिम्रो चरित्र हो । र तिम्रो भविष्य निर्माण गर्ने सबैभन्दा ठूलो शक्ति तिम्रो परिश्रम हो ।
अन्ततः स्वस्थ शरीर र शान्त मन नै जीवनका सबै उपलब्धिमध्ये ठूलो सम्पत्ति हो ।
आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्नू । पर्याप्त आराम, निद्रा, सन्तुलित खानपान, व्यायाम र अनुशासित दिनचर्यालाई हल्का नठान्नु । निरन्तर प्रयत्न भनेको शरीर र मनलाई नष्ट गरेर काम गर्नु होइन । लामो यात्राका लागि ऊर्जा भर्न र जोगाउन पनि जान्नुपर्छ ।
सन्तुष्ट मन नै जीवनको ठूलो सम्पत्ति हो । जसको मन शान्त छ, उसले अभावमा पनि सुख देख्न सक्छ । ‘यदि’ र ‘काश’ को पछाडि दौडिरहने मानिसले वर्तमानको सुन्दरता गुमाउँछ । 
युवावस्थादेखि नै आफ्नो शरीरलाई ख्याल गर्नू । रातलाई अनावश्यक रूपमा लामो नबनाउनू र बिहानलाई निद्रामै खेर नफाल्नू ।
सन्तोष र मानसिक शान्ति
जीवनलाई लामो यात्रा सम्झनू । बाटोमा कहिले घाम लाग्छ, कहिले पानी पर्छ; कहिले बाटो खुला हुन्छ, कहिले अवरोध आउँछ । तर मौसम र बाटो बदलिँदैमा यात्राको उद्देश्य बदल्नु हुँदैन ।
सन्तुष्ट मन नै जीवनको ठूलो सम्पत्ति हो । जसको मन शान्त छ, उसले अभावमा पनि सुख देख्न सक्छ । ‘यदि’ र ‘काश’ को पछाडि दौडिरहने मानिसले वर्तमानको सुन्दरता गुमाउँछ । परिस्थिति सधैँ हाम्रो इच्छाअनुसार हुँदैन । त्यस्तो अवस्थामा गुनासो गरेर मन जलाउनुभन्दा जे प्राप्त भएको छ, त्यसलाई स्वीकार गर्दै त्यसबाट उत्कृष्ट जीवन निर्माण गर्न सिक्नू ।
इच्छा राख्नु गलत होइन, इच्छाको दास बन्नु गलत हो । सफल हुँदा अत्यधिक उन्मत्त नहुनू, असफल हुँदा अत्यधिक निराश नहुनू । शिखरमा पुग्दा पनि आफ्नो खुट्टा जमिनमै राख्नू र बाटोमा लड्दा पनि आफ्नो आत्मविश्वास नगुमाउनू ।
जे प्राप्त गर्न सकिन्छ, त्यसका लागि इमानदारीपूर्वक प्रयत्न गर्नू । जे प्राप्त हुन्छ, त्यसका लागि हृदयदेखि कृतज्ञ हुनू ।
समाजप्रतिको जिम्मेवारी
तिमी अरूले बनाएको संसारमा जन्मिएका छौ । अरूको परिश्रमले बनेका घर, विद्यालय, पुस्तक, प्रविधि, बाटो, ज्ञान र अवसरबाट तिमी लाभान्वित हुँदैछौ । त्यसैले तिमी पनि एउटा जिम्मेवारी लिएर जन्मिएका छौ—तिमीपछि आउने पुस्ताका लागि आफूले केही राम्रो छोडेर जानुपर्छ ।
तिमी केवल खान, पिउन, रमाउन, सुत्न र एक दिन संसारबाट बिदा हुन जन्मिएको होइनौ । तिमीले आफ्नो जीवनलाई कुनै अर्थ दिन जन्म लिएका हौ ।
तिम्रो ज्ञानले कसैलाई उज्यालो देओस् । तिम्रो सीपले कसैको जीवन सहज बनाओस् । तिम्रो परिश्रमले समाजमा सकारात्मक योगदान पुगोस् । तिम्रो सफलताले अरूलाई पनि अघि बढ्ने प्रेरणा मिलोस् ।
आध्यात्मिक चेतना
तिम्रो आध्यात्मिक चेतना पनि सधैँ जागृत रहोस् । जीवनको बाहिरी सफलतासँगै भित्री शान्ति र आत्मबोधको खोजी पनि गरिरहनू । आध्यात्मिक ज्ञानले मानिसलाई बाहिरी संसार मात्र होइन, आफ्नै मन र जीवनलाई बुझ्न पनि सहयोग गर्छ । त्यसैले ज्ञान, विवेक र आत्मचिन्तनलाई जीवनको यात्रामा सधैँ साथमा राख्नू ।
अन्तिम आशीर्वाद
भोलि म तिम्रो साथमा सधैँ रहन नसकौँला । जीवन हो, जतिबेला पनि जे हुन सक्छ । कुनै दिन तिम्रो हात समातेर हिँड्ने अवस्थामा नहुन सक्छु । तर त्यो दिन पनि मेरो आशीर्वाद तिम्रो साथमा हुनेछ ।
मैले जीवनको बाटोमा जानी–नजानी गरेका संघर्ष, गल्ती र अनुभवहरूबाट तिमीले केही सिक्नू भन्ने मेरो चाहना हो । मैले भोगेका कठिनाइहरू तिमीले भोग्न नपरोस्, ती अनुभवबाट जीवन बुझ्ने अवसर भने तिमीलाई प्राप्त होस् ।
मैले तिमीलाई यी कुरा आदेश दिन लेखेको होइन । जीवनका बाटाहरूमा कहिल्यै एक्लो महसुस नहोस्, कठिन समयमा आफ्नै विवेकले तिमीलाई सही बाटो देखाओस् र जीवनका निर्णयहरूमा सत्य तथा सदाचारले तिम्रो साथ नछोडोस् भन्ने प्रेम र अनुभवबाट लेखेको हुँ ।
मेरो सबैभन्दा ठूलो सपना तिमीले संसार जितेको हेर्नु होइन । मेरो सबैभन्दा ठूलो सपना तिमीले आफैँलाई जितेको हेर्नु हो—आलस्यलाई जितेको, लोभलाई जितेको, डरलाई जितेको, अहङ्कारलाई जितेको र कठिनाइका अगाडि हार नमान्ने साहस प्राप्त गरेको ।
तिम्रो हात सधैँ कर्ममा लागिरहोस् र मन सधैँ सही दिशामा रहोस् ।
प्रिय छोरा
तिम्रो जन्मदिनमा मेरो हृदयदेखि यही आशीर्वाद छ—
तिम्रो मन सत्यमा अडिग रहोस् ।
तिम्रा इच्छामा संयम रहोस् ।
तिम्रो सोचमा सकारात्मकता रहोस् ।
तिम्रो यात्रामा धैर्य रहोस् ।
तिम्रो सफलतामा विनम्रता कहिल्यै नहराओस् ।
तिम्रो कर्म इमानदार रहोस् ।
तिम्रो हृदयमा दया कहिल्यै नमरोस् ।
तिम्रा पाइला सही बाटोबाट कहिल्यै विचलित नहोऊन् ।
तिम्रो जीवन ज्ञान, विवेक, स्वास्थ्य, शान्ति र सेवाभावले परिपूर्ण बनोस् ।
तिमीलाई दीर्घायु, उत्तम स्वास्थ्य, सद्बुद्धि, धैर्य, साहस, आत्मविश्वास, विवेक र निरन्तर अघि बढिरहने शक्ति प्राप्त हाेस् । तिम्रा हरेक असल इच्छा पूरा होऊन् ।
तिमी जहाँ पुगे पनि असल भएर पुग्नू ।
जति माथि उठे पनि विनम्र भएर उठ्नू ।
र जीवनको अन्तिम दिनसम्म आफ्नो चरित्रलाई सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति मानेर बाँच्नू ।
जन्मदिनको अनन्त शुभकामना तथा हार्दिक आशीर्वाद, प्रिय छोरा ।
उही तिम्रो बाबा
शिशिर सिंखडा
बुढानिलकण्ठ, काठमाडाैं ।