काठमाडौं, १५ जेठ । नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको १९ वर्ष पूरा भएको अवसरमा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी गणतन्त्र दिवस मनाइएको छ । दिवसको अवसरमा नेपाल सरकारले सार्वजनिक बिदा समेत दिएको छ ।

वि.सं २०६५ जेठ १५ गते जननिर्वाचित पहिलो संविधानसभाको पहिलो बैठकले २४० वर्ष लामो राजसंस्थाको अन्त्य गर्दै नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो । त्यस ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा प्रत्येक वर्ष जेठ १५ गते गणतन्त्र दिवस मनाउने गरिएको छ ।

गणतन्त्र दिवसको अवसरमा सैनिक मञ्च टुँडीखेलमा विशेष समारोह आयोजना गरिएको थियो । समारोहमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख, राष्ट्रियसभा अध्यक्ष, मन्त्रीहरू, सुरक्षा निकायका प्रमुखहरू, कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिहरू तथा विभिन्न क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको थियो । नेपाली सेनाले बिहानै गणतन्त्र दिवसको सम्मानमा तोप पड्काएर दिवसको औपचारिक सुरुवात गरेको थियो ।

समारोहलाई राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सम्बोधन गरेका थिए । अघिल्ला वर्षहरूमा प्रधानमन्त्रीले सम्बोधन गर्ने परम्परा रहे पनि यस वर्ष प्रधानमन्त्री बालेनले सम्बोधन नगर्ने निर्णय गरेका हुन् । गणतन्त्रको प्रतीक राष्ट्रपति भएकाले राष्ट्रपतिबाटै सम्बोधन गरिनुपर्ने सुझावसहित उनले शीतल निवासमा पत्र पठाएको जनाइएको छ ।

नेपालमा गणतन्त्र स्थापना हुनु अघि लामो राजनीतिक संघर्ष र जनआन्दोलन भएको थियो । वि.सं २०६१ माघ १९ गते तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले शासन सत्ता आफ्नै हातमा लिएपछि आन्दोलनरत सात दल र तत्कालीन नेकपा माओवादीबीच १२ बुँदे समझदारी भएको थियो । उक्त समझदारीपछि लोकतन्त्र पक्षधर शक्तिहरू एकजुट बनेका थिए ।

वि.सं २०६२ फागुनदेखि सुरु भएको आन्दोलन चैतमा अझ सशक्त बन्दै लाखौं नागरिक सडकमा उत्रिएका थिए । जनआन्दोलनको दबाबपछि राजा ज्ञानेन्द्र संसद् पुनःस्थापनाका लागि बाध्य भएका थिए । त्यसपछि पुनर्स्थापित संसद्ले वि.सं २०६३ जेठ ४ गते राजसंस्थाको अधिकार कटौती गर्दै राजसंस्थालाई निलम्बन गरेको थियो ।

त्यसैको जगमा वि.सं २०६४ चैत २८ गते पहिलो संविधानसभा निर्वाचन सम्पन्न भयो । संविधानसभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो । यद्यपि पहिलो संविधानसभाले संविधान जारी गर्न नसके पनि दोस्रो संविधानसभाले वि.सं २०७२ असोज ३ गते नेपालको नयाँ संविधान जारी गरेको थियो । त्यसयता संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय तहका सरकारहरू संविधानअनुसार सञ्चालन हुँदै आएका छन् ।

१९औँ गणतन्त्र दिवसका अवसरमा राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति तथा प्रमुख राजनीतिक दलका नेताहरूले शुभकामना सन्देश जारी गर्दै गणतन्त्रको संरक्षण, सुशासन र समृद्धिको आवश्यकता औंल्याएका छन् ।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले गणतन्त्रले नागरिक अधिकार, समावेशी लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायको मार्ग प्रशस्त गरेको उल्लेख गर्दै सुशासन, विकास र समृद्धि अहिलेको राष्ट्रिय आवश्यकता भएको बताएका छन् । उनले संविधानले परिकल्पना गरेको समावेशी विकास, आर्थिक समृद्धि र सामाजिक न्याय हासिल गर्न सरकार, निजी क्षेत्र तथा नागरिक समाजबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादवले लोकतन्त्रलाई अझ सुदृढ र जीवन्त बनाउन सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्ने बताएका छन् । समानता, समावेशिता र न्यायका आधारमा लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउनु आजको आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ ।

नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले नेपाली जनताको त्याग, संघर्ष र बलिदानबाट प्राप्त गणतन्त्रको रक्षा र सुदृढीकरण आजको मुख्य जिम्मेवारी भएको बताएका छन् । उनले लोकतान्त्रिक व्यवस्थालाई संस्थागत गर्दै समृद्ध नेपाल निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको रक्षा गर्न संविधान, संसद्, न्यायपालिका र स्वतन्त्र प्रेसजस्ता संस्थाहरूको संरक्षण अपरिहार्य रहेको बताएका छन् । लोकतन्त्रका संस्थाहरू कमजोर भए समाज बलियो बन्न नसक्ने र जनताले सुख नपाउने उनको भनाइ छ ।

त्यसैगरी नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले राजनीतिक मतभेद भए पनि राष्ट्रिय हितका विषयमा संवाद र सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन् । उनले संविधान, लोकतन्त्र र गणतन्त्रको रक्षा सबैको साझा जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै परिवर्तनका उपलब्धिलाई कमजोर पार्ने प्रयासप्रति सचेत रहन आग्रह गरेका छन् ।

गणतन्त्र दिवसका अवसरमा देशभर प्रभातफेरी, सांस्कृतिक कार्यक्रम, दीप प्रज्वलन तथा विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएको छ । नागरिकहरूले नेपाली झण्डासहित उत्साहपूर्वक दिवस मनाएका छन् ।